บทความเชิงวิชาการ ศูนย์การเรียนรู้ทางการศึกษาปฐมวัย

สมองของมนุษย์มีวิวัฒนาการมาเมื่อหลายร้อยล้านปีมาแล้ว นับตั้งแต่ก้านสมอง (Brain Stem) ซึ่งเป็นส่วนที่เก่าแก่ที่สุดมีวิวัฒนาการมาเมื่อ 300 ล้านปีมาแล้ว สมองส่วนนี้มีลักษณะเหมือนสมองของสัตว์เลื้อยคลานจึงถูกเรียกว่า “สมองสัตว์เลื้อยคลาน”
ผู้พัฒนารูปแบบการสอนแบบจิตปัญญา (Psycho-Intellectual Model) ก็คือ รองศาสตราจารย์ ดร.กุลยา ตันติผลาชีวะ อาจารย์ประจำสาขาวิชาการศึกษาปฐมวัย คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
หลายปีที่ผ่านมาประเทศไทยประสบปัญหาการกระทำผิดของเด็กมากมายอันเนื่องมาจากเด็กไทยขาดวุฒิภาวะในด้านการเรียนรู้ อารมณ์ ความรู้สึกผิดชอบชั่วดีและประสบการณ์ชีวิตในสภาพเศรษฐกิจและสังคมที่มีการแข่งขันสูง ปัญหาการกระทำผิดของเด็กไทยในวันนี้ได้กลายมาเป็นอุปสรรคในการพัฒนาประเทศ
การเขียนแผนการสอนเป็นภาระงานสำคัญอย่างหนึ่งของครูปฐมวัย การมีแผนการสอนทำให้การเตรียมการสอนเป็นไปอย่างมีจุดมุ่งหมาย การจัดประสบการณ์มีความราบรื่นครูไม่ลืมสิ่งสำคัญที่อยากจะให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ การจัดกิจกรรมเป็นระบบ มีขั้นตอนและถูกต้องตามวิธีการที่กำหนดไว้ คำว่า “แผนการสอนหรือแผนการจัดประสบการณ์” ตรงกับคำในภาษาอังกฤษว่า “Lesson plan”
“Constructionism Theory” เป็นทฤษฎีที่ผู้เรียนเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้โดยปฏิบัติจริงเพื่อให้สร้างองค์ความรู้และเข้าใจสิ่งต่างๆ ด้วยตนเองอย่างลึกซึ้ง ปลูกฝังให้ผู้เรียนคิด วางแผน ทำงานอย่างเป็นระบบ ฝึกทักษะแก้ปัญหา การทำงานเป็นทีม ฝึกความรับผิดชอบทำให้ผู้เรียนสามารถพึ่งตนเองได้และติดนิสัยใฝ่รู้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต
การสอนแบบโครงการ (Project Approach) เป็นรูปแบบการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญโดยการจัดการเรียนรู้ที่มีพื้นฐานมาจากความสนใจของเด็กๆ ในการสืบค้นอย่างละเอียดลึกซึ้งในเรื่องราวที่อยู่ใกล้ตัวหรือสังคมรอบตัว ทั้งกลุ่มใหญ่หรือเฉพาะบุคคล ประเด็นหลักคือการค้นหาคำตอบจากแหล่งข้อมูลที่หลากหลายทั้งในและนอกห้องเรียน การปฏิบัติ การสัมมนาและการจัดนิทรรศการ
จากอดีตที่ผ่านมาความฉลาดของมนุษย์วัดได้จากความสมารถทางเชาวน์ปัญญา ด้านภาษาและคณิตศาสตร์ แต่ในปัจจุบัน นักจิตวิทยา นักสรีรวิทยาและแพทย์ได้ทำการศึกษาสมองและหาความสัมพันธ์ ของสมองและพฤติกรรมในศาสตร์ที่เรียกว่า “ประสาทวิทยาและจิตวิทยา” พบว่าความฉลาดของมนุษย์มีได้หลายแบบที่เรียกว่า “เชาวน์ปัญญาหลายแบบ” หรือทั่วไปใช้คำว่า “พหุปัญญา”
การสอนการคิดในระดับปฐมวัยมีความสำคัญมากในปัจจุบันดังที่ คอสเทลโล(Costello.2000: 4-5)ได้แสดงความคิดเห็นถึงการสนับสนุนการสอนการคิดในระดับปฐมวัยว่าการจัดการเรียนการสอนการคิดสำหรับเด็กปฐมวัยในปัจจุบันกำลังได้รับความสนใจเป็นอย่างมากเพราะการคิดเป็นเครื่องมือสำคัญในการยกระดับมาตรฐานผลสัมฤทธิ์ทางวิชาการ เมื่อเดือนเมษายน ค.ศ.1999 กระทรวงการศึกษา ของประเทศอังกฤษ ได้จัดการประชุมเรื่อง โรงเรียนแห่งการคิดไปสู่ห้องเรียนแห่งการคิด
สมองเป็นสิ่งมหัศจรรย์ในร่างกายมนุษย์ที่ทำหน้าที่ได้อย่างสลับซับซ้อนและแตกต่างกันในแต่ละส่วน จะมีมนุษย์สักกี่คนที่เรียนรู้จนกระทั่งรู้และเข้าใจในศักยภาพของสมองของตนเองได้อย่างถ่องแท้ เพราะการรู้และเข้าใจในศักยภาพของสมองอย่างถ่องแท้ก็เท่ากับการมีความเข้าใจในศักยภาพของตนเองที่สามารถพัฒนาขีดความสามารถของตนเองได้อย่างสูงสุด
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมเชิงจริยธรรมของเด็กปฐมวัย ในด้านความซื่อสัตย์ ความเอื้อเฟื้อและความรับผิดชอบโดยใช้รูปแบบการจัดประสบการณ์ สตอรี่ไลน์ กลุ่ม
สังคมในยุคศตวรรษที่ 21 มีการเปลี่ยนแปลงทางวิทยาการและเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว คนในสังคมจาเป็นต้องปรับเปลี่ยนเรียนรู้ เพื่อก้าวทันและพร้อมรับการเปลี่ยนแปลง การเตรียมความพร้อมคนให้มีศักยภาพสามารถอยู่ในสังคมอย่างสร้างสรรค์ และมีความสุขจาเป็นต้องได้รับการพัฒนาทักษะพื้นฐานสาหรับอนาคต
ด้วยกระแสแห่งโลกาภิวัตน์ได้ก่อให้เกิดความเจริญรุ่งเรืองแก่มวลมนุษยชาติอย่างมากมาย วิทยาการและเทคโนโลยี ที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วทาให้สังคมมีลักษณะของการใช้การสื่อสารเป็นเครื่องมือสาหรับการควบคุมการบริหารจัดการสังคมที่เรียกว่า สังคมสารสนเทศที่มีการสื่อสารและเทคโนโลยี
Throughout the fall and winter, we have been working diligently on many new resources that will use technology to support Creative Problem Solving, problem-solving style, and the Levels of Service approach to talent development. These include resources for individuals and groups who are teaching and learning about these areas, sharing research efficiently, guiding new applications, and reaching new audiences.
ทุกคนในสังคมต้องการประสบความสำเร็จในการทำงาน การดำเนินชีวิตและต้องการการยอมรับนับถือในความสำเร็จของตนจากผู้อื่น ความต้องการสามประการที่กล่าวมาถ้าได้รับการตอบสนองอย่างเพียงพอจะทำให้บุคคลนั้นเกิดความเชื่อมั่นในตนเองซึ่งแสดงออกโดยการกล้าคิดกล้าแสดงออกเป็นตัวของตัวเอง
เด็กปฐมวัยช่วงแรกเกิดจะมีการเคลื่อนไหวตามธรรมชาติโดยไม่ต้องมีการฝึกหัดเช่นการดิ้นไปมา การไขว่คว้าซึ่งเป็นการเคลื่อนไหวเพื่อส่งเสริมพัฒนาการทางด้านร่างกายและการสื่อสาร
การคิดเป็นกระบวนการทำงานทางสมองของมนุษย์ การคิดมีความสำคัญอย่างยิ่งในโลกปัจจุบันซึ่งเป็นโลกยุคข้อมูลข่าวสารที่ต้องอาศัยการคิดและการเรียนรู้ของสมองเป็นอย่างมาก การพัฒนาประเทศให้เจริญก้าวหน้าต้องเริ่มต้นพัฒนาสมองของประชากรตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา
การจัดกิจกรรมการประกอบอาหารโดยใช้การบันทึกข้อมูล มีทฤษฎีพื้นฐานมาจากทฤษฎีของเพียเจต์ที่มีความเชื่อว่า พัฒนาการทางสติปัญญาเป็นผลจากการปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคลกับสิ่งแวดล้อม โดยบุคคลพยายามปรับตัวให้อยู่ในสภาวะสมดุลด้วยการใช้กระบวนการดูดซับประสบการณ์และกระบวนการเชื่อมโยงประสบการณ์เดิมกับสิ่งที่เรียนรู้ใหม่

ในช่วง 3-4 ปีที่ผ่านมา สถานศึกษามีความตื่นตัวในเรื่องการปรับปรุงระบบการจัดการเพื่อยกระดับประสิทธิภาพของการจัดการศึกษากันมากขึ้น เนื่องจากมีระบบการประกันคุณภาพทั้งภายในและภายนอก ส่วนโรงเรียนเอกชนมีการแข่งขันกันมากขึ้น โรงเรียนต่างๆต้องหาเครื่องมือและความรู้ใหม่ๆเข้ามาประยุกต์ใช้ปรับปรุงตนเองอยู่เสมอและเพื่อปรับสภาพให้โรงเรียนแข่งขันได้ กระบวนการเทียบเคียงสมรรถนะ(Benchmarking) เป็นเครื่องมือหนึ่งที่ถูกนำมาใช้เพื่อการปรับปรุงและเพิ่มประสิทธิภาพขององค์กร

เทคนิคการใช้สื่อการสอนเป็นกลวิธีในการใช้สื่อการสอนให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น สื่อการสอนเป็นตัวกลางนำความรู้จากครูไปสู่เด็กทำให้เกิดการเรียนรู้ตามจุดประสงค์ที่วางไว้ ช่วยให้เด็กเข้าใจง่าย รวดเร็ว เพลิดเพลิน สื่อสำหรับเด็กปฐมวัยควรเป็นสื่อของจริงเพื่อให้เด็กได้เรียนรู้ผ่านประสาทสัมผัสคือ การมอง การฟัง การสัมผัส การดมกลิ่นและการชิมรส สื่อเป็นสิ่งเร้าที่ช่วยกระตุ้นให้เด็กปฐมวัยแสดงพฤติกรรมต่างๆเพื่อเสริมสร้างพัฒนาการและการเรียนรู้

กิจกรรมวิทยาศาสตร์ช่วยให้เด็กรู้โลกรอบตัวด้วยความเข้าใจคือการที่เด็กได้ลงมือกระทำด้วยตัวเอง ได้เป็นผู้จัดระบบอุปกรณ์ ทำให้เด็กได้สำรวจ ตั้งคำถาม ใช้เหตุผลและแสวงหาคำตอบจากกิจกรรมทางกายและทางสมอง วิธีการแสวงหาความรู้ทางวิทยาศาสตร์ให้ความสำคัญต่อคำถามว่า ทำอย่างไร อะไรบ้าง ที่สามารถเรียนรู้ได้ การให้ประสบการณ์ทางวิทยาศาสตร์เป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาค้นคว้าของเด็กในการสร้างองค์ความรู้ ทำให้เกิดเจตคติที่ดีต่อแสวงหาความรู้ในห้องเรียน

การจัดการเรียนรู้ทางคณิตศาสตร์สำหรับเด็กควรเน้นการให้เด็กได้มีโอกาสจัดกระทำ กับวัตถุประสงค์ต่าง ๆ เพราะเด็กในวัยนี้เรียนรู้โดยอาศัยประสาทสัมผัสรับรู้และการเคลื่อนไหว เพื่อส่งเสริมพัฒนาการทางด้านสติปัญญา การจัดการเรียนรู้เน้นให้เด็กได้พัฒนาประสาทสัมผัสให้มากที่สุด และกระตุ้นให้เด็กได้คิดและมีโอกาสจัดกระทำ หรือลงมือปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ

เด็กปฐมวัยใช้ภาษาเพื่อการสื่อสารเมื่อเขาได้ทำกิจกรรมและมีปฏิสัมพันธ์กับบุคคล กระบวนการทางสังคมทำให้เด็กได้แลกเปลี่ยนความคิดเป็นภาษาพูดและการแสดงผลงานทางความคิดด้วยการวาดภาพ รับรู้และเข้าใจเรื่องต่างๆจากการฟังและการอ่าน เด็กมีความพร้อมและความสามารถที่จะเรียนรู้ภาษาตามระดับพัฒนาการและความแตกต่างระหว่างบุคคล

ประเทศที่มีความมั่นคงทางเศรษฐกิจให้ความสำคัญกับเงินและมนุษย์เป็นอย่างมากโดยเฉพาะมนุษย์ที่สามารถพัฒนาศักยภาพของตนเองให้มีประสิทธิภาพเพื่อปรับตัวให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงของโลกได้ ปัจจุบันเป็นที่ยอมรับกันว่าศักยภาพของมนุษย์ในสังคมนั้นจะบอกถึงสถานภาพความมั่นคงของสังคมนั้น

กิจกรรมศิลปสร้างสรรค์สามารถเชื่อมโยงการทำงานของสมองหลายด้าน และอวัยวะบางส่วนและพัฒนาจินตนาการโดยเชื่อมโยงประสบการณ์ออกมาเป็นภาพ/รูปทรง เด็กจะได้ฝึกปฏิบัติจริง มีประสบการณ์ตรง เรียนรู้ผ่านการสังเกตและฝึกกิจกรรมอย่างหลากหลาย เพื่อพัฒนาจุดเชื่อมต่อของใยประสาท

การจัดกิจกรรมการทำหนังสือเล่มใหญ่เกิดขึ้นจากแนวคิดการสอนมุ่งประสบการณ์ทางภาษามีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาการใช้ภาษาของเด็กตั้งแต่ชั้นอนุบาลจนถึงชั้นมัธยมศึกษา เริ่มทำการศึกษาที่ประเทศออสเตรเลีย

การคิดเป็นกระบวนการทำงานของสมองที่มีประสิทธิภาพ ส่วนหนึ่งมาจากการฝึกฝน เช่นเดียวกับการป้อนข้อมูลต่าง ๆ เข้าไปในสมองเพื่อให้สามารถเก็บข้อมูลได้มากขึ้น แต่การฝึกสมองให้สามารถทำงานอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุดไม่ใช่เรื่องของการจำอย่างเดียว เพราะถึงแม้การจำจะเป็นสิ่งที่จำเป็น เป็นสิ่งสำคัญและมีประโยชน์ แต่ก็เป็นเพียงขั้นพื้นฐานของสมองที่จะต้องมีการจำความรู้เพื่อนำไปใช้ในขั้นตอนต่อไป

วิทยาศาสตร์เป็นการศึกษาเรื่องราวเกี่ยวกับชีวิตของเรา ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ส่งผลให้เราสามารถดูแลสุขภาพได้ดีขึ้นและมีความเข้าใจเกี่ยวกับการโภชนาการ ผลจากการแสวงหาความรู้ทางวิทยาศาสตร์ทำให้เรามีความเป็นอยู่อย่างสะดวกสบาย

ท่านผู้รู้ได้ให้ความหมายของคำว่า จริยธรรมไว้ในลักษณะที่คล้ายคลึงกัน ดังนี้ "จริยธรรม คือ หลักแห่งการประพฤติ ปฏิบัติที่ดี ที่เหมาะที่ควร" "จริยธรรม คือ หลักคำสอนที่ว่าด้วยแนวทางการประพฤติที่เป็นหลักการและเป็นที่ยอมรับนับถือ"